شمس الدين محمد بن محمود آملي
430
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
شود ليكن چون عمرو ثلث آنچه با زيد است بستاند اعنى پنج با ربع آنچه با او است هشت و نيم شود و خطاى دويم يك و نيم باشد در نقصان پس مال اول را كه ده است در خطاى دويم كه يك و نيم است ضرب كنند و مال دويم را كه 15 است در خطاى اول كه دو و دو ثلث است ضرب كنند و فضل بين المبلغين را كه 25 است بر فضل بين الخطائين كه يك و سدس است قسمت كنند تا 21 و سه سبع بيرون آيد و آنمقدار با زيد باشد پس با عمرو 11 و سه سبع باشد و على هذا القياس . بسم الله الرحمن الرحيم فن پنجم مقاله پنجم در علم جبر و مقابله هر چند اين قسمى است از اقسام حساب كه او را حساب مجهول خوانند اما چون در بيشتر كتب كه اشاره ببعضى از فروع رياضى كردهاند بانفراد او را قسمى نهادهاند و بانفراد درو تاليفات ساختهاند « 1 » ما نيز جداگانه علمى نهاديم و مراد بجبر و مقابله آنست كه استثناهائيرا كه هر دو طرف يا يكطرف باشد حذف كنند و بر جانبى ديگر مثل آن زياده كند . و اگر عددى مشترك بين الجانبين باشد بيندازند تا هر يكى مثل ديگرى شود مثلا چون گويد ماليست و صد الا ده جذر كه معادل 76 است جبر جانب اول
--> ( 1 ) علم جبر و مقابله ملكه مثلثات بطريق متداول امروز اختراع عربى است و لفظ و لفظ مستعمل در زبان مردم فرنگستان براى جبر و مقابله همان كلمه عربى است و از ديوفانتس يونانى جز چند سخن ناقص نقل نكردند